पोटाची खळगी भरण्यासाठी परजिल्ह्यात स्थलांतर; पिण्याचे पाणी, अन्नधान्य आणि निवाऱ्याच्या समस्यांनी मजूर कुटुंबे त्रस्त
श्रीगोंदा : प्रतिनिधी
राज्यात साखर कारखान्यांचा गळीत हंगाम सुरू झाला असून, ऊसतोड कामगारांचे विविध भागांतून स्थलांतर वाढले आहे. पावसाअभावी शेतीचे नुकसान आणि गावाकडे रोजगाराचा अभाव यामुळे अनेक मजूर कुटुंबांना पोटाची खळगी भरण्यासाठी ऊसतोडीच्या कामासाठी बाहेर पडावे लागत आहे. मात्र, गावाकडील दुष्काळातून सुटका मिळावी म्हणून परजिल्ह्यात आलेल्या या कुटुंबांसमोर येथेही जगण्याचा संघर्ष कायम आहे.
जालना जिल्ह्यातील भोकरदन तालुक्यातील तपवन गावातील अनेक मजूर कुटुंबे सध्या श्रीगोंदा तालुक्यातील घारगाव परिसरातील कळमकरवाडी येथील शेतकऱ्याच्या उसाच्या फडात ऊसतोडीचे काम करत आहेत. उसाच्या फडात काम करणाऱ्या या कुटुंबांची परिस्थिती त्यांच्या चेहऱ्यावरील चिंतेतून स्पष्ट होत आहे.
गावाकडे दुष्काळ, रोजगारासाठी ऊसतोडीचा मार्ग
यंदा पावसाअभावी ग्रामीण भागातील शेती आणि रोजगारावर परिणाम झाल्याने अनेक कुटुंबांसमोर उदरनिर्वाहाचा प्रश्न निर्माण झाला आहे. गावात राहून कुटुंबाचा खर्च भागवणे कठीण झाल्याने तरुण आणि काम करण्यास सक्षम असलेल्या व्यक्तींना ऊसतोडीच्या कामासाठी स्थलांतर करावे लागत आहे. केवळ कुटुंबाचा उदरनिर्वाह व्हावा आणि हातात काही पैसे यावेत, या अपेक्षेने ते घरापासून दूर जात आहेत.
कुटुंबांची ताटातूट; गावात घर आणि गुरे सांभाळण्याची जबाबदारी
ऊसतोडीसाठी कुटुंबातील काही सदस्य बाहेर पडल्याने गावाकडील घर, उरलेली गुरेढोरे आणि वृद्ध आई-वडिलांची काळजी घेण्याची जबाबदारी इतर सदस्यांवर येत आहे. काही जण ऊसतोडीसाठी स्थलांतर करतात, तर काहींना घर आणि शेतीशी संबंधित उरलेल्या जबाबदाऱ्यांमुळे गावातच थांबावे लागते. त्यामुळे एकाच कुटुंबातील सदस्यांना अनेक महिने एकमेकांपासून दूर राहावे लागत असून, त्यांच्या कौटुंबिक जीवनावरही त्याचा परिणाम होत आहे.
उसाच्या फडातही मूलभूत सुविधांचा प्रश्न
साखर कारखान्यांचा हंगाम सुरू झाल्याने ऊसतोडीचे काम वेगाने सुरू असले, तरी कामगारांच्या निवास आणि मूलभूत सुविधांचा प्रश्न महत्त्वाचा ठरत आहे. परजिल्ह्यात तात्पुरत्या झोपड्या उभारून राहणाऱ्या मजुरांना पिण्याचे स्वच्छ पाणी, अन्नधान्य आणि आरोग्यविषयक सुविधांबाबत अडचणींचा सामना करावा लागत असल्याचे चित्र आहे. एका बाजूला गावाकडील दुष्काळ आणि दुसऱ्या बाजूला कामाच्या ठिकाणी सुविधांचा अभाव, अशा दुहेरी संकटात ही कुटुंबे सापडली आहेत.
“गावात दुष्काळ असल्याने तिथे थांबून चालणार नव्हते. त्यामुळे ऊसतोडीसाठी बाहेर आलो; मात्र इथेही पोटापाण्याचा प्रश्न कायम आहे,” अशी भावना या कामगारांच्या परिस्थितीतून व्यक्त होत आहे.
दरवर्षी साखर उत्पादनाच्या प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या ऊसतोड कामगारांच्या जीवनमानाचा आणि मूलभूत हक्कांचा प्रश्न यानिमित्ताने पुन्हा ऐरणीवर आला आहे. कामगारांना कामाच्या ठिकाणी पिण्याचे पाणी, निवारा आणि आरोग्यविषयक सुविधा उपलब्ध करून देण्याबरोबरच दुष्काळग्रस्त गावांतील कुटुंबांना रोजगार व आवश्यक मदत मिळावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.
