ब्लॅकबोर्डमागचे वास्तव…!
ब्लॅकबोर्डवर खडूने लिहिलेली प्रत्येक अक्षरे सहज दिसतात; पण त्या अक्षरांमागे शिक्षकाने केलेली तयारी, विचार, मेहनत आणि असंख्य त्याग मात्र कुणाला दिसत नाही. विद्यार्थ्यांना शिकवताना शिक्षक फक्त धडा शिकवत नसतो; तो एका पिढीच्या विचारांना आकार देत असतो.
वर्गात प्रवेश करण्यापूर्वी शिक्षकाचा दिवस सुरू झालेला असतो. काय शिकवायचं? कसं शिकवायचं? कोणत्या विद्यार्थ्याला कोणत्या पद्धतीने समजेल? कोण मागे राहतोय? कोणाला अधिक मदतीची गरज आहे? या प्रश्नांची उत्तरं शोधत तो आपल्या अध्यापनाची तयारी करतो.
ब्लॅकबोर्डवर दिसणाऱ्या काही ओळींच्या मागे अनेकदा तासन्‌तासांची तयारी असते. विद्यार्थ्यांच्या प्रश्नांची उत्तरं देताना केवळ पुस्तकातील माहिती पुरेशी नसते; प्रत्येक प्रश्नामागची जिज्ञासा समजून घेण्याची संवेदनशीलताही लागते.
शिक्षकाचा खरा संघर्ष केवळ अध्यापनापुरता मर्यादित नसतो. अभ्यासक्रम, मूल्यमापन, नोंदी, उपक्रम, विविध शैक्षणिक जबाबदाऱ्या, पालकांशी संवाद आणि प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या प्रगतीचा विचार—या सगळ्यांचा समतोल साधत तो पुढे जात असतो.
कधी विद्यार्थी यशस्वी होतो आणि शिक्षकाच्या चेहऱ्यावर समाधान उमटतं; तर कधी एखादा विद्यार्थी अडचणीत असतो, तेव्हा त्याची चिंता शिक्षकाच्या मनातही घर करून राहते. कारण शिक्षकासाठी विद्यार्थी हा केवळ हजेरी क्रमांक नसतो; तो एक स्वप्न असतो.
ब्लॅकबोर्ड पुसला की त्यावरील अक्षरं नाहीशी होतात; पण शिक्षकाने विद्यार्थ्यांच्या मनावर उमटवलेले संस्कार, आत्मविश्वास आणि विचार सहज पुसले जात नाहीत.
म्हणूनच शिक्षकाचं मूल्यमापन केवळ त्याने किती धडे पूर्ण केले यावर होऊ नये. त्याने किती विद्यार्थ्यांना शिकण्याची प्रेरणा दिली, किती जणांना स्वतःवर विश्वास ठेवायला शिकवलं आणि किती मनांमध्ये माणूसपणाची ज्योत पेटवली, हेही पाहायला हवं.
ब्लॅकबोर्डमागचं वास्तव हे केवळ शिक्षकाचं काम नाही; ती एका पिढीला घडवण्याची निःशब्द साधना आहे.
ब्लॅकबोर्डवर दिसतात शब्द…
पण त्या शब्दांमागे असतो शिक्षकाचा श्वास,
त्याग, संघर्ष, चिंतन आणि विद्यार्थ्यांच्या उज्ज्वल भविष्याची आस!
✍️ मयूर भोंबे
(माध्य. शिक्षक, ग्रा.वि.वि. सालवा)
