मंगळवार, १ सप्टेंबर २०२६
संतसंगती : स्वामी विज्ञानानंद
लोणावळा : संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या अभंगातील “ज्ञानदेवा प्रमाण आत्मा हा निधान, सर्वांघटी संपूर्ण एक नांदे” या विचारातून सर्व जीवांमध्ये एकच आत्मतत्त्व असल्याचा संदेश मिळतो. केवळ हरिनामाचा उच्चार करणे म्हणजे भक्ती नसून, सर्व प्राणिमात्रांमध्ये समान आत्मा आहे ही भावना आपल्या आचरणातून दिसणे आवश्यक आहे, असे प्रतिपादन स्वामी विज्ञानानंद यांनी केले आहे.
संत ज्ञानेश्वर महाराजांच्या जीवनातील रेड्याच्या तोंडून वेद बोलविल्याची कथा या अभेदभावनेचे उदाहरण म्हणून सांगितली जाते. रेड्याला मारहाण होत असताना ज्ञानेश्वर महाराजांना त्याचे दुःख जाणवले. दुसऱ्याच्या वेदनेशी स्वतःला जोडून घेण्याची ही भावना म्हणजेच खऱ्या ज्ञानाची आणि भक्तीची अनुभूती असल्याचे लेखात स्पष्ट करण्यात आले आहे.
याच संदर्भात आफ्रिकेच्या पूर्व किनाऱ्यावर मासेमारी करणाऱ्या रास्सा कोन्ही यांची कथाही सांगण्यात आली आहे. मासे खाण्याबद्दल त्याला दोष देणाऱ्या शाकाहारी मित्रासमोर संकटाच्या प्रसंगी त्याने व्यक्त केलेली भूमिका जीवनातील परस्परावलंबित्व आणि निसर्गातील अन्नसाखळीचे वास्तव अधोरेखित करते.
संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारानुसार भक्ती ही केवळ बोलण्यात किंवा बाह्य आचरणात नसून, इतरांच्या दुःखाची जाणीव ठेवणे, सर्व जीवांमध्ये समान आत्मतत्त्व पाहणे आणि त्यानुसार आचरण करणे यातच भक्तीचे खरे स्वरूप आहे, असा संदेश या लेखातून देण्यात आला आहे.
– स्वामी विज्ञानानंद
संतसंगती मधून
Manashakti Research Centre, Lonavala
संपर्क : 9969083635
