३१ ऑगस्ट हा भटक्या-विमुक्त जाती-जमातींच्या सामाजिक इतिहासातील महत्त्वाचा दिवस आहे. विमुक्तीचा इतिहास हा केवळ भूतकाळाची आठवण नसून आजच्या आणि उद्याच्या पिढीला सामाजिक न्याय, समान संधी आणि सन्मान मिळवून देण्यासाठी नव्या विचाराने पुढे जाण्याची प्रेरणा देणारा आहे.
आजही भटक्या-विमुक्त समाजातील अनेक घटक शिक्षण, रोजगार, निवारा, आर्थिक स्थैर्य, सामाजिक सुरक्षा आणि योग्य प्रतिनिधित्वाच्या प्रश्नांना सामोरे जात आहेत. बदलत्या काळानुसार या प्रश्नांकडे अधिक गांभीर्याने आणि संवेदनशीलतेने पाहण्याची गरज आहे.
लोकशाहीमध्ये प्रत्येक नागरिकाला आपल्या पसंतीच्या राजकीय विचारधारेसोबत जाण्याचा अधिकार आहे. मात्र, समाजाचा राजकीय सहभाग हा केवळ मतदानापुरता मर्यादित न राहता आपल्या प्रश्नांबाबत जागरूकता, संघटन आणि लोकशाही मार्गाने पाठपुरावा करण्यापर्यंत पोहोचला पाहिजे.
भटक्या-विमुक्त समाजातील विविध घटकांनी आपापसातील मतभेद बाजूला ठेवून शिक्षण, रोजगार, आर्थिक विकास, सामाजिक सन्मान आणि पुढील पिढीच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी एकत्रितपणे प्रयत्न करण्याची गरज आहे. समाजातील युवक आणि महिलांचा सक्रिय सहभाग वाढविणे हीदेखील काळाची गरज आहे.
विमुक्त दिनाच्या निमित्ताने आपल्या इतिहासाचे स्मरण करतानाच वर्तमानातील प्रश्नांची जाणीव ठेवून भविष्यासाठी सकारात्मक दिशा ठरवूया. संविधानाने दिलेल्या समानता, स्वातंत्र्य, बंधुता आणि न्यायाच्या मूल्यांवर विश्वास ठेवून सामाजिक परिवर्तनाच्या वाटचालीत सहभागी होऊया.
३१ ऑगस्ट हा केवळ विमुक्त दिन न राहता सामाजिक जागृती, स्वाभिमान, एकजूट आणि समान संधीच्या नव्या संकल्पाचा दिवस ठरावा, हीच अपेक्षा.
सामाजिक बांधिलकी म्हणून हा लेख भटक्या-विमुक्त समाजातील सर्व बांधवांना समर्पित.
– अशोक चव्हाण
पुणे जिल्हा प्रतिनिधी, सारथी महाराष्ट्राचा
