रब्बी हंगामात दोनच आवर्तने प्रस्तावित; उन्हाळ्यात पिण्याच्या पाण्यालाच प्राधान्य, शेतकऱ्यांसमोर पीक नियोजनाचे आव्हान
बारामती | प्रतिनिधी :
नीरा खोऱ्यातील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाचा असलेला नीरा प्रणालीचा प्राथमिक सिंचन आराखडा जाहीर झाला आहे. ५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या या आराखड्यानुसार, रब्बी हंगामात १५ नोव्हेंबर २०२६ ते १८ फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत शेतीसाठी दोनच आवर्तने प्रस्तावित करण्यात आली आहेत. त्यानंतर उन्हाळी हंगामात शेतीसाठी सिंचनाचे आवर्तन नसून, केवळ पिण्याच्या पाण्यासाठी आवर्तने सोडण्याचे नियोजन आहे. त्यामुळे नीरा खोऱ्यातील शेतकऱ्यांना उपलब्ध पाण्यानुसार पीक नियोजन करावे लागणार आहे.
नीरा प्रणालीतील उपलब्ध पाणीसाठा
प्राथमिक आराखड्यानुसार, नीरा उजवा कालवा (NRBC) प्रणालीसाठी १८.२५ टीएमसी, तर नीरा डावा कालवा (NLBC) प्रणालीसाठी १०.६५ टीएमसी पाणी उपलब्ध आहे. उजव्या कालव्याद्वारे फलटण, माळशिरस आणि सांगोला परिसराला, तर डाव्या कालव्याद्वारे बारामती आणि इंदापूर परिसराला पाणीपुरवठा केला जातो.
पिण्याच्या आणि औद्योगिक पाण्यासाठी तरतूद
पाणीपुरवठा योजनांसाठी ३१ ऑगस्ट २०२७ पर्यंत नीरा उजवा कालवा प्रणालीसाठी १.४७ टीएमसी, तर नीरा डावा कालवा प्रणालीसाठी ०.७८ टीएमसी पाणी राखीव ठेवण्यात आले आहे. शासन निर्णयानुसार १० टक्के कपातीनंतर ही तरतूद अनुक्रमे १.३२ टीएमसी आणि ०.७० टीएमसी इतकी नमूद करण्यात आली आहे.
औद्योगिक वापरासाठी उजव्या कालवा प्रणालीत ०.६१ टीएमसी, तर डाव्या कालवा प्रणालीत ०.५५ टीएमसी पाण्याची तरतूद आहे. या तरतुदी विचारात घेतल्यानंतर सिंचनासाठी अनुक्रमे १६.३२ टीएमसी आणि ९.४० टीएमसी पाणी उपलब्ध असल्याचे आराखड्यात नमूद आहे.
रब्बी हंगामात दोनच सिंचन आवर्तने
१५ नोव्हेंबर २०२६ ते १८ फेब्रुवारी २०२७ या कालावधीत शेतीसाठी दोन आवर्तने प्रस्तावित आहेत. त्यासाठी नीरा उजवा कालवा प्रणालीकरिता १३.६६ टीएमसी, तर नीरा डावा कालवा प्रणालीकरिता ७ टीएमसी पाणी नियोजित करण्यात आले आहे.
मर्यादित आवर्तनांच्या पार्श्वभूमीवर गहू, हरभरा, ज्वारी आणि मका यांसारख्या रब्बी पिकांची निवड करताना शेतकऱ्यांना पाण्याची उपलब्धता, जमिनीचा प्रकार आणि पिकांची पाण्याची गरज यांचा विचार करावा लागणार आहे.
उन्हाळ्यात शेतीसाठी सिंचन आवर्तन नाही
आराखड्यानुसार, १ मार्च ते ३१ ऑगस्ट २०२७ या कालावधीत शेतीसाठी एकही सिंचन आवर्तन प्रस्तावित नाही. या काळात दर २० दिवसांनी पिण्याच्या पाण्यासाठी आवर्तन सोडण्याचे नियोजन असून, एकूण सात आवर्तने प्रस्तावित आहेत.
यासाठी नीरा उजवा कालवा प्रणालीकरिता २.६६ टीएमसी, तर नीरा डावा कालवा प्रणालीकरिता २.४० टीएमसी पाणी नियोजित करण्यात आले आहे. त्यामुळे उन्हाळी भुईमूग, उन्हाळी ज्वारी आणि अन्य बागायती पिके घेण्यापूर्वी शेतकऱ्यांना पाण्याच्या उपलब्धतेचा विचार करावा लागणार आहे.
नीरा प्रणालीतील पाणीवाटपाचा तपशील
| पाणीवापराचा तपशील | नीरा उजवा कालवा | नीरा डावा कालवा |
|---|---|---|
| एकूण उपलब्ध पाणीसाठा | १८.२५ | १०.६५ |
| पिण्याच्या पाण्याची मूळ तरतूद | १.४७ | ०.७८ |
| १०% कपातीनंतर पिण्याचे पाणी | १.३२ | ०.७० |
| औद्योगिक पाण्याची तरतूद | ०.६१ | ०.५५ |
| सिंचनासाठी शिल्लक पाणी | १६.३२ | ९.४० |
| रब्बी हंगामातील सिंचन (दोन आवर्तने) | १३.६६ | ७.०० |
| उन्हाळ्यात पिण्यासाठी (सात आवर्तने) | २.६६ | २.४० |
| उन्हाळ्यात शेतीसाठी सिंचन | ०.०० | ०.०० |
टीप : सर्व आकडे टीएमसीमध्ये असून, हा प्राथमिक सिंचन आराखडा आहे.
शेतकऱ्यांसमोर पीक नियोजनाचे आव्हान
फेब्रुवारीनंतर शेतीसाठी सिंचन आवर्तन प्रस्तावित नसल्याने रब्बी पिकांची निवड, पेरणीची वेळ आणि पाण्याचे व्यवस्थापन महत्त्वाचे ठरणार आहे. उपलब्ध आवर्तनांनुसार पीक नियोजन करणे आणि पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आवश्यक आहे.
एकंदरीत, नीरा खोऱ्यातील शेतकऱ्यांसाठी आगामी हंगामात पाण्याचे नियोजन निर्णायक ठरणार आहे. हा प्राथमिक आराखडा असल्याने धरणांतील पाणीसाठा, पावसाची स्थिती आणि प्रशासकीय निर्णयांनुसार प्रत्यक्ष आवर्तनांच्या वेळापत्रकात बदल होऊ शकतो.
