मनाला स्पर्श करणारी गरिबी, बालपणातील आठवणी आणि माणुसकीची हृदयस्पर्शी लघुकथा
भारत कवितके | कांदिवली पश्चिम, मुंबई
साधारण पहाटेची चार-पाच वाजण्याची वेळ असावी. हवेत गारवा जाणवत होता. दिवाळीचे दिवस असल्याने आम्ही घरातील सर्वजण लवकर उठून दिवाळीच्या वातावरणात दंग होतो. फटाक्यांचे सातत्याने होणारे आवाज, सर्वत्र केलेली विद्युत रोषणाई, घराघरांतून दरवळणारा फराळाचा हवाहवासा वाटणारा सुगंध… सगळीकडे उत्साहाचे वातावरण होते.
मी आरामखुर्चीत बसून कालचा वर्तमानपत्र वाचण्याचा प्रयत्न करत होतो. मुख्यमंत्री यांनी जनतेला दिलेल्या दिवाळीच्या शुभेच्छा वाचत असतानाच अचानक खिडकीतून माझे लक्ष बाहेर गेले.
सात-आठ वर्षांचा एक मुलगा फाटकी बनियन आणि ढिली झालेली फाटकी चड्डी हाताने सावरत, शोधक नजरेने इकडे-तिकडे फिरताना दिसला. आकाश, मयुरी आणि मृणाली ही माझी तिन्ही मुले बाहेर फटाके वाजवत होती. त्यांच्याकडून न फुटलेला फटाका तो मुलगा पटकन उचलून आपल्या खिशात ठेवत होता.
हे दृश्य पाहून माझे मन अस्वस्थ झाले आणि… आणि मन भूतकाळात जाऊन धडकले.
आज मी माझ्या संसारात सुखासमाधानाने जीवन जगत असलो, तरी माझे बालपण अत्यंत गरिबीत गेले होते. मीसुद्धा लहानपणी दिवाळीच्या दिवसांत असाच दारोदारी फिरून न फुटलेले फटाके गोळा करायचो. त्या फटाक्यांमधील दारू एकत्र करून झोपडीसमोर पेटवायचो आणि त्यातून निर्माण होणाऱ्या उजेडात टाळ्या वाजवून आनंद व्यक्त करायचो.
वडील नेहमी आजारी असायचे. आई धुणीभांडी करून कसाबसा संसाराचा गाडा पुढे नेत असे. दिवाळीला आम्हाला नवीन कपडे कधीच मिळत नसत. कुणीतरी दिलेले जुने, फाटके किंवा अंगाला अतिशय घट्ट बसणारे कपडे मी घालायचो. दिवाळीच्या दिवसांत आई धुणीभांडी करून घरी येताना कुणाकडून मिळालेल्या फराळाच्या वस्तू घेऊन यायची. मी आणि माझ्या दोन्ही बहिणी मंगल व रंजना त्या फराळावर मनसोक्त ताव मारायचो.
सगळे सगळे डोळ्यांसमोर उभे राहिले.
मी घराबाहेर आलो आणि त्या मुलाला विचारले,
“कुठे राहतोस?”
तो घाबरतच म्हणाला, “त्या तिकडे झोपड्यांमध्ये…”
मी कपाटातून थोडे फटाके काढून त्याला दिले. माझी पत्नी नंदा हिनेही काहीही न बोलता घरातून फराळाची एक पिशवी आणून त्या मुलाच्या हातात दिली.
पण… तो माझ्याकडे पाहून घाबरत म्हणाला,
“नगं नगं… माय मारलं मला, हे कशाला आणलं म्हणून!”
मी त्याला समजावून सांगितले, “नाही मारणार. घरी सांग, एका मामाने दिले आहे.”
तो मुलगा निघून गेला.
मी हात उंचावून त्याला आशीर्वाद दिला,
“पोरा, गरिबी फार फार वाईट असते रे! बाळा, खूप खूप मोठा हो…”
मुले आणि पत्नी आपापल्या विश्वात मग्न होते. माझ्या मुलांना गरिबी काय असते, याची जाणीवच नव्हती. तो मुलगा माझ्या तरळणाऱ्या अश्रूंमधून हळूहळू दूर जात होता.
मी माझे अश्रू लपवत मुलांकडे पाहिले. माझ्या डोळ्यांतील अश्रू त्यांना दिसू नयेत, याची काळजी घेतली.
— भारत कवितके, मुंबई (कांदिवली पश्चिम)
संपर्क : ८६५२३०५७००
