हिंगणघाटमध्ये चार दिवसीय धम्मशिबिर उत्साहात संपन्न; आत्मपरीक्षण, नैतिक मूल्ये आणि जीवनात सकारात्मक परिवर्तनाचा शिबिरार्थींनी केला संकल्प
हिंगणघाट, शहर प्रतिनिधी : गृहस्थ जीवन जगताना कौटुंबिक जबाबदाऱ्या, सामाजिक बांधिलकी, परस्पर आदर, मैत्री आणि नैतिक मूल्यांचे पालन कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करणारे चार दिवसीय धम्मशिबिर हिंगणघाट येथे उत्साहपूर्ण आणि प्रेरणादायी वातावरणात संपन्न झाले. त्रिरत्न बौद्ध महासंघ, हिंगणघाट यांच्या वतीने आदर्शनगर येथील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर सांस्कृतिक भवन येथे ८ ते ११ नोव्हेंबरदरम्यान सिगालोवाद सुत्तावर आधारित या शिबिराचे आयोजन करण्यात आले होते.
या शिबिराचे नेतृत्व धम्मचारी तेजवर्धन यांनी केले. त्यांना सहकारी म्हणून आर्य भूषण आणि निपुणशिद्धी यांचे मोलाचे सहकार्य लाभले. तसेच धम्मचारिणी जयोत्तमा, धम्मचारिणी अमृताश्री आणि अन्य एका धम्मचारिणी यांनीही मार्गदर्शन व नियोजनामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे शिबिरार्थींना सिगालोवाद सुत्तातील विचार समजून घेण्याची आणि ते दैनंदिन जीवनाशी जोडण्याची संधी मिळाली.
सिगालोवाद सुत्तातून गृहस्थ जीवनाचा आदर्श
भगवान गौतम बुद्धांनी सिगालोवाद सुत्तामध्ये गृहस्थ व्यक्तीने आपले जीवन कशा प्रकारे जगावे, कुटुंबातील सदस्यांशी कसे वागावे, समाजातील विविध घटकांप्रती कोणती कर्तव्ये पार पाडावीत आणि नैतिक मूल्यांचे पालन कसे करावे, याविषयी महत्त्वपूर्ण मार्गदर्शन केले आहे. त्यामुळे या सुत्ताला गृहस्थांसाठी आचारसंहितेचे विशेष महत्त्व आहे.
शिबिरादरम्यान सिगालोवाद सुत्तातील सहा दिशांच्या शिकवणीचा सविस्तर ऊहापोह करण्यात आला. पूर्व दिशा म्हणजे आई-वडील, दक्षिण दिशा म्हणजे शिक्षक व गुरुजन, पश्चिम दिशा म्हणजे पती-पत्नी, उत्तर दिशा म्हणजे मित्र व नातेवाईक, खालची दिशा म्हणजे सेवक व कर्मचारी, तर वरची दिशा म्हणजे श्रमण आणि साधक यांच्याशी संबंधित जबाबदाऱ्या, असा या सहा दिशांचा व्यावहारिक अर्थ समजावून सांगण्यात आला.
केवळ दिशांना नमस्कार करणे म्हणजे धार्मिकता नव्हे, तर त्या दिशांचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या व्यक्तींप्रती आपली कर्तव्ये प्रामाणिकपणे पार पाडणे हाच खरा धम्ममार्ग आहे, हा महत्त्वपूर्ण विचार शिबिरार्थींपर्यंत पोहोचविण्यात आला.
आजच्या बदलत्या सामाजिक परिस्थितीत कुटुंबव्यवस्था, पती-पत्नीमधील नातेसंबंध, आई-वडिलांप्रती जबाबदारी, मित्रांमधील विश्वास, सामाजिक सहकार्य आणि मानवी मूल्यांचे महत्त्व अधोरेखित करण्याची गरज आहे. सिगालोवाद सुत्तातील शिकवण आजच्या काळातही तितकीच उपयुक्त आहे, हे विविध उदाहरणांच्या माध्यमातून स्पष्ट करण्यात आले.
शिबिरार्थींनी व्यक्त केले अनुभव; परिवर्तनाचा संकल्प
या चार दिवसीय शिबिराचे विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे शिबिरार्थींना केवळ धम्मविचार ऐकण्यापुरते मर्यादित न ठेवता आत्मपरीक्षण करण्याची संधी देण्यात आली. प्रत्येक सहभागीला आपले विचार, अनुभव आणि मनातील भावना व्यक्त करण्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध करून देण्यात आले.
शिबिराच्या शेवटच्या टप्प्यात अनेक शिबिरार्थींनी आपले अनुभव मांडले. या शिबिरामुळे जीवनाकडे पाहण्याची नवी दृष्टी मिळाली असून, स्वतःमधील त्रुटी ओळखून सकारात्मक बदल घडविण्याची प्रेरणा मिळाल्याची भावना त्यांनी व्यक्त केली.
दैनंदिन जीवनातील राग, द्वेष, अहंकार, गैरसमज आणि नात्यांमधील दुरावा कमी करून मैत्री, करुणा, प्रामाणिकपणा व परस्पर आदर या मूल्यांचा स्वीकार करण्याचा संकल्प शिबिरार्थींनी केला. धम्म केवळ ऐकून न थांबता त्याची शिकवण प्रत्यक्ष जीवनात आचरणात आणण्याचा निर्धारही सहभागींकडून व्यक्त करण्यात आला.
धम्मचारी तेजवर्धन यांचे प्रभावी मार्गदर्शन
शिबिराचे नेतृत्व करणारे धम्मचारी तेजवर्धन यांनी सिगालोवाद सुत्तातील तत्त्वज्ञान केवळ ग्रंथापुरते मर्यादित न ठेवता ते घरात, कुटुंबात, नातेसंबंधांत आणि सामाजिक जीवनात कशा प्रकारे आचरणात आणता येईल, यावर विशेष भर दिला. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे शिबिरार्थींना धम्मविचारांचे व्यावहारिक महत्त्व समजण्यास मदत झाली.
सहकारी आर्य भूषण, निपुणशिद्धी तसेच धम्मचारिणी जयोत्तमा, अमृताश्री आणि अन्य धम्मचारिणी यांनीही शिबिराच्या यशस्वितेसाठी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले.
धम्ममित्र आणि धम्मसहायकांचे मोलाचे योगदान
कोणतेही शिबिर यशस्वी होण्यासाठी मार्गदर्शनासोबतच नियोजन, व्यवस्थापन आणि सेवाभावाने काम करणाऱ्या कार्यकर्त्यांचे योगदानही महत्त्वाचे असते. या शिबिराच्या यशस्वितेसाठी हिंगणघाटमधील धम्ममित्र आणि धम्मसहायकांनी अथक परिश्रम घेतले.
यामध्ये धम्ममित्र कुलकर्णी, धम्ममित्र भगत सर, धम्ममित्र जयप्रकाश भोंगाडे, धम्ममित्र वसंतराव थूल यांच्यासह इतर धम्ममित्र आणि महिला धम्मसहायकांचे सहकार्य विशेष उल्लेखनीय ठरले. शिबिराचे नियोजन, व्यवस्थापन, शिबिरार्थींची सोय आणि आवश्यक व्यवस्था सुरळीत ठेवण्यासाठी सर्वांनी एकजुटीने काम केले.
चार दिवसांच्या शिबिरात भोजनाची व्यवस्थाही व्यवस्थित करण्यात आली होती. शिबिरार्थींना कोणतीही गैरसोय होऊ नये, यासाठी आयोजक आणि कार्यकर्त्यांनी विशेष काळजी घेतली. सर्वांच्या सामूहिक प्रयत्नांमुळे शिबिराचे वातावरण शिस्तबद्ध, प्रसन्न आणि धम्ममय राहिले.
धम्मविचार केवळ ऐकण्यासाठी नव्हे, तर आचरणात आणण्यासाठी
या चार दिवसीय शिबिरातून धम्म हा केवळ उपासना, विधी किंवा प्रवचन ऐकण्यापुरता मर्यादित नसून तो जगण्याचा मार्ग आहे, हा महत्त्वपूर्ण संदेश देण्यात आला. कुटुंबातील व्यक्तींशी आपले वर्तन, आई-वडिलांची काळजी, मित्रांशी प्रामाणिकपणा, समाजातील दुर्बल घटकांना सहकार्य आणि स्वतःच्या वर्तनातील सकारात्मक बदल यातूनच धम्माचे खरे आचरण दिसून येते.
सिगालोवाद सुत्तातील शिकवण वैयक्तिक जीवनासोबत सामाजिक व्यवहारातही उतरविल्यास अधिक सुसंवादी, जबाबदार आणि समताधिष्ठित समाजनिर्मितीस हातभार लागू शकतो. एकंदरीत, त्रिरत्न बौद्ध महासंघ, हिंगणघाट यांच्या वतीने आयोजित हे चार दिवसीय धम्मशिबिर शिबिरार्थींसाठी आत्मपरीक्षण, चिंतन आणि जीवनात सकारात्मक परिवर्तन घडविण्याची प्रेरणा देणारे ठरले. शिबिरार्थींनी व्यक्त केलेला परिवर्तनाचा निर्धार हीच या शिबिराची खरी फलश्रुती ठरली.
