ढोल-बासरीच्या तालावर नृत्याचा ठेका; आदिवासी लोकसंस्कृतीचे अनोखे दर्शन
धारणी / प्रतिनिधी : मेळघाटात दिवाळीचा सण संपताच पारंपरिक ‘घुंगरू बाजाराची’ धूम सुरू झाली आहे. गावोगावी भरू लागलेल्या या बाजारांमुळे संपूर्ण मेळघाटात आदिवासी लोकसंस्कृतीचा अनोखा आविष्कार पाहायला मिळत आहे. ढोल, बासरी आणि मुरळीच्या सुरांवर पारंपरिक थाट्या नृत्याचा ठेका धरत आदिवासी बांधव मोठ्या उत्साहाने या उत्सवात सहभागी होत आहेत.
मेळघाटातील गोंड समाजाच्या लोकजीवनात थाट्या नृत्याला विशेष महत्त्व आहे. ही परंपरा केवळ मनोरंजनापुरती मर्यादित नसून पिढ्यान्पिढ्या चालत आलेली लोककला आणि सांस्कृतिक वारसा जपण्याचे महत्त्वपूर्ण माध्यम आहे. रंगीबेरंगी पारंपरिक पोशाख, पायांत घुंगरू आणि हातात पारंपरिक काठ्या घेऊन युवकांपासून ज्येष्ठांपर्यंत अनेक जण या नृत्यात सहभागी होतात.
दिवाळीनंतर आठवडी बाजाराच्या दिवशी सकाळपासूनच थाट्या नृत्याचे समूह ढोल, बासरी आणि मुरळीच्या तालावर गावोगावी फेरी काढतात. घरांसमोर, दुकानांसमोर तसेच शेतशिवारात जाऊन हे कलाकार पारंपरिक नृत्य सादर करतात. त्यांच्या पायांतील घुंगरांचा नाद आणि वाद्यांचे सूर यामुळे गावागावांत उत्साहाचे वातावरण निर्माण होते.
विशेष म्हणजे लहान मुलांपासून ज्येष्ठांपर्यंत सर्वजण या पारंपरिक नृत्याचा आनंद घेतात. नृत्याच्या फेऱ्यांदरम्यान ग्रामस्थांकडून कलाकारांना धान्य आणि आर्थिक स्वरूपात मदत दिली जाते. मात्र, यंदा शेतकऱ्यांना अपेक्षित पीक उत्पादन मिळालेले नाही. हाताला पुरेसा रोजगार नसल्याने आणि कुटुंबाचा उदरनिर्वाह करताना आर्थिक ओढाताण होत असल्याने अनेक आदिवासी बांधवांसमोर अडचणी निर्माण झाल्या आहेत. तरीही घुंगरू बाजाराच्या पारंपरिक उत्सवात त्यांचा सहभाग कायम आहे.
आजच्या आधुनिक युगात अनेक पारंपरिक कला लोप पावत असताना मेळघाटातील घुंगरू बाजाराने आपली स्वतंत्र ओळख टिकवून ठेवली आहे. हा बाजार केवळ मनोरंजनाचा उत्सव नसून आदिवासी समाजाचे जीवनमान, श्रद्धा, कला, परंपरा आणि सामूहिक संस्कृतीचे दर्शन घडविणारा महत्त्वपूर्ण वारसा आहे.
मेळघाटातील या अनमोल लोकपरंपरेचे जतन करणे, तिचे महत्त्व नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवणे आणि पारंपरिक कलाकारांना प्रोत्साहन देणे ही काळाची गरज बनली आहे.










