आज शिक्षण, नोकरी आणि चांगल्या उत्पन्नाच्या शोधात हजारो तरुण गाव सोडून पुणे, मुंबई, बेंगळुरू यांसारख्या शहरांकडे धावत आहेत. बदलत्या काळानुसार ही प्रवृत्ती काही अंशी आवश्यक असली, तरी प्रत्येकानेच गाव सोडले तर आपल्या गावाचा विकास कोण करणार, हा विचार करण्यासारखा गंभीर प्रश्न आहे.
गावांमध्ये शेती, दुग्धव्यवसाय, पर्यटन, लघुउद्योग, प्रक्रिया उद्योग, ऑनलाइन व्यवसाय, शिक्षण आणि सेवा क्षेत्रात मोठ्या प्रमाणात संधी निर्माण होऊ शकतात. मात्र त्यासाठी गावातील सुशिक्षित, सक्षम आणि कर्तृत्ववान युवक-युवतींनी पुढाकार घेणे आवश्यक आहे. गावातील प्रत्येक हुशार व्यक्ती शहरात स्थायिक झाली, तर गावात नेतृत्व, उद्योजकता आणि नवकल्पनांचा अभाव निर्माण होतो.
शहरे संधी देतात, पण त्याचबरोबर अनेक समस्या देखील वाढवत आहेत. वाढती लोकसंख्या, वाहतूक कोंडी, प्रदूषण, महागाई, मानसिक ताण आणि वेळेची कमतरता या गोष्टी शहरातील जीवन अधिक कठीण बनवत आहेत. दुसरीकडे, गावांमध्ये जर आधुनिक तंत्रज्ञान, योग्य नियोजन आणि स्थानिक रोजगारनिर्मितीवर भर दिला, तर गावही आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि स्वावलंबी होऊ शकतात.
याचा अर्थ असा नाही की शहरात जाणे चुकीचे आहे. शिक्षण, अनुभव आणि कौशल्य मिळवण्यासाठी शहरात जाणे आवश्यकच आहे. पण त्या अनुभवाचा उपयोग आपल्या गावाच्या प्रगतीसाठी करता आला, तर त्याचा फायदा केवळ एका व्यक्तीला नव्हे तर संपूर्ण समाजाला होईल.
गावाचा विकास केवळ सरकारच्या योजनांवर अवलंबून नसतो; तो तेथील नागरिकांच्या सहभागावरही अवलंबून असतो. प्रत्येक युवकाने आपल्या गावासाठी काहीतरी करण्याचा संकल्प केला, तर रोजगार, उद्योग, शिक्षण आणि विकासाच्या अनेक संधी गावातच निर्माण होऊ शकतात.
आज गरज आहे ती गावांकडे नव्या दृष्टीने पाहण्याची. गाव हे केवळ शेतीपुरते मर्यादित न ठेवता तेथे उद्योग, डिजिटल सेवा, पर्यटन आणि आधुनिक सुविधा निर्माण करण्याची आवश्यकता आहे. तरुणांनी जर गावाशी नाळ जोडून ठेवली, तर ग्रामीण भागाचा चेहरामोहराच बदलू शकतो.
शहरांची स्वप्ने पाहणे चुकीचे नाही, पण आपल्या गावाची स्वप्ने विसरणे मात्र योग्य नाही. कारण मजबूत गावांवरच मजबूत राष्ट्राची उभारणी होते.
