डोक्यावर कलंगी, हातात मुरली अन् पायात घुंगरू; शतकानुशतके जुन्या आदिवासी लोकसंस्कृतीचे अनोखे दर्शन
चुरणी | प्रतिनिधी
दिवाळीनंतर मेळघाटात पारंपरिक ‘घाट्या घुंगरू’ बाजाराची धूम सुरू झाली आहे. बुधवारी हरिसाल आणि चुरणी येथील साप्ताहिक बाजारात आदिवासी लोकसंस्कृतीचे अनोखे दर्शन घडले. आधुनिकतेचा वाढता प्रभाव आणि शहरांकडे वाढती ओढ असतानाही आदिवासी समाजाने आपली शतकानुशतके जुनी परंपरा आजही उत्साहाने जिवंत ठेवली आहे. ढोल, टिमकी, बासरी आणि मुरलीच्या सुरांवर घाट्या कलाकारांनी सादर केलेल्या पारंपरिक नृत्याने बाजारपेठांमध्ये रंगत आणली.
हरिसालमध्ये दोन किलोमीटरपर्यंत वाहतूक कोंडी
मेळघाटातील पहिला घुंगरू बाजार म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या हरिसाल येथे यंदा मोठ्या प्रमाणात गर्दी उसळली. चौसेकुंड रोडपासून परतवाडा-धारणी मार्गापर्यंत जवळपास दोन किलोमीटरपर्यंत वाहनांच्या रांगा लागल्या होत्या. बाजारात कपडे, दागिने, सौंदर्यप्रसाधने, घरगुती साहित्य आणि खाद्यपदार्थांच्या दुकानांमध्ये दिवसभर खरेदीसाठी नागरिकांची गर्दी होती.
घुंगरू बाजाराला सामाजिक परंपरेचीही जोड
घुंगरू बाजार हा केवळ खरेदी-विक्री आणि लोकनृत्यापुरता मर्यादित नाही, तर आदिवासी समाजाच्या सामाजिक परंपरांशीही त्याचा जवळचा संबंध आहे. या बाजाराच्या निमित्ताने तरुण-तरुणी एकमेकांना पसंत करतात आणि पुढे कुटुंबीयांच्या संमतीने विवाहाचे संबंध जुळतात. त्यामुळे हा बाजार सामाजिक भेटीगाठी, नातेसंबंध आणि सांस्कृतिक ओळख जपणारे महत्त्वाचे केंद्र मानले जाते.
या ठिकाणीही रंगणार घुंगरू बाजार
मेळघाटातील कोलकास येथे १२ नोव्हेंबर, धारणी येथे शुक्रवार आणि डेढतलाई येथे १५ नोव्हेंबर रोजी साप्ताहिक बाजाराच्या निमित्ताने पारंपरिक घुंगरू बाजाराची रंगत अनुभवायला मिळणार आहे.
पारंपरिक वेशभूषेने वेधले सर्वांचे लक्ष
गोंड आदिवासी समाजातील घाट्या कलाकार पांढरे वस्त्र, पारंपरिक धोतर, डोक्यावर कलंगी, गळ्यात कवड्यांची माळ आणि पायात घुंगरू अशा पारंपरिक वेशभूषेत बाजारात दाखल झाले होते. हातात मुरली आणि पारंपरिक वाद्यांच्या तालावर सादर केलेल्या नृत्याने उपस्थितांचे लक्ष वेधून घेतले. घरांसमोर, दुकानांमध्ये तसेच गावातील चौकाचौकांत कलाकारांच्या समूहांनी पारंपरिक सादरीकरणे केली.
आधुनिकतेच्या युगातही आदिवासी समाजाने आपल्या लोककला, परंपरा आणि सांस्कृतिक वारशाचे जतन केले असल्याचे या घुंगरू बाजारातून पुन्हा एकदा दिसून आले. ढोलाच्या तालावर थिरकणारा मेळघाट आणि घुंगरूंच्या निनादाने दुमदुमलेल्या बाजारपेठांनी परिसरात उत्साहाचे वातावरण निर्माण केले.
