प्रतिनिधी :
कोल्हापूर : सह्याद्रीच्या घाटमाथ्यावर आणि कोकणच्या वेशीवर वसलेले कोल्हापूर जिल्ह्यातील छोटेसे पाटगाव आता राज्यभर नव्हे तर जगभर चर्चेत आले आहे. नैसर्गिक पद्धतीने मध उत्पादन करणारे हे गाव ‘मधाचे गाव’ म्हणून आधीच प्रसिद्ध होते. आता राज्याच्या इयत्ता चौथीच्या इंग्रजी पाठ्यपुस्तकात ‘The Honey Village’ या धड्याच्या माध्यमातून पाटगावचा समावेश करण्यात आला असून विद्यार्थ्यांना या गावाच्या गोड यशाची ओळख होणार आहे.
घनदाट जंगल, कारवी, सूर्यफूल आणि जांभूळ फुलांचा सुगंध यामुळे या परिसरात मधमाशांचे मोठ्या प्रमाणावर वास्तव्य आहे. याच नैसर्गिक संपत्तीच्या जोरावर गावात दरवर्षी सुमारे दहा टन मधाचे उत्पादन घेतले जाते. पाटगावचा मध देशासह विदेशातही पोहोचला असून गावाला विशेष ओळख मिळाली आहे.
राज्य शासनाच्या शिक्षण विभागाने यंदा दुसरी, तिसरी, चौथी आणि सहावीच्या अभ्यासक्रमात बदल केले आहेत. त्यात पाटगावच्या ‘मध गाव’ संकल्पनेचा समावेश करण्यात आल्याने विद्यार्थ्यांना मधाचे महत्त्व, पर्यावरण संवर्धन आणि ग्रामीण उद्योजकतेचा आदर्श अभ्यासता येणार आहे.
याबाबत प्रतिक्रिया देताना गावच्या सरपंच दीप्ती राऊळ यांनी सांगितले की, “पाटगावातील ग्रामस्थ अनेक वर्षांपासून मधमाशी पालन आणि मध संकलनाचे काम करत आहेत. शासनाच्या विविध योजनांमुळे गावाला नवी ओळख मिळाली. आता पाठ्यपुस्तकातून राज्यभरातील विद्यार्थ्यांपर्यंत आमच्या गावाची माहिती पोहोचणार असल्याने आम्हाला अभिमान वाटतो.”
मधाचे औषधी गुणधर्म लक्षात घेता मानवी आरोग्यात त्याला विशेष महत्त्व आहे. पचनक्रिया सुधारण्यापासून ते विविध आजारांवर उपयोगी ठरणाऱ्या मधाचे महत्त्व विद्यार्थ्यांना लहान वयातच समजावे, या उद्देशाने हा धडा अभ्यासक्रमात समाविष्ट करण्यात आला आहे.
दरम्यान, पाटगावसह शिवडाव, अंतुरली आणि मटगाव परिसरातील ग्रामस्थ पारंपरिक पद्धतीने मध संकलनाचे काम करतात. महाराष्ट्र राज्य खादी ग्रामोद्योग महामंडळ, जिल्हा नियोजन समिती आणि नाबार्ड यांच्या सहकार्याने ‘पाटगाव मध उत्पादक शेतकरी कंपनी’ स्थापन करण्यात आली आहे. मधमाशी पालन, प्रशिक्षण, प्रक्रिया आणि विपणन यामुळे स्थानिकांना रोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध झाल्या आहेत.
‘मध पर्यटन’ संकल्पनेमुळे पर्यटकही मोठ्या संख्येने गावाला भेट देत असून, आता पाठ्यपुस्तकातील समावेशामुळे पाटगावची ओळख आणखी व्यापक होणार आहे.
