लेखक : जयकुमार अडकीने पाटील, माहूर
आज देशातील आणि महाराष्ट्रातील तरुणांसमोर अनेक गंभीर प्रश्न उभे आहेत. शिक्षणाचा दर्जा, बेरोजगारी, महागाई, शेतमालाचे भाव, सरकारी भरती, पेपरफुटी, भ्रष्टाचार, सार्वजनिक आरोग्य, वाढते कर्ज तसेच सार्वजनिक संस्थांवरील विश्वास यांसारखे प्रश्न सामान्य नागरिकांच्या जीवनाशी थेट जोडलेले आहेत.
मात्र या प्रश्नांवर तरुणांची ऊर्जा केंद्रित होण्याऐवजी अनेकदा ती डीजेचा आवाज, फटाके, मिरवणुकीचे मार्ग, धार्मिक घोषणाबाजी आणि परस्परांतील वाद यामध्ये खर्च होताना दिसते. हा प्रश्न कोणत्याही एका धर्माच्या तरुणांचा नाही; हा संपूर्ण तरुण पिढीच्या भविष्याचा प्रश्न आहे.
ज्या प्रश्नांवर आवाज उठवायला हवा, तिथे आपण कुठे आहोत?
एखाद्या विद्यार्थ्याने वर्षभर अभ्यास करून परीक्षा द्यावी आणि पेपरफुटीमुळे त्याच्या मेहनतीवर पाणी फिरावे, हा केवळ त्या विद्यार्थ्याचा प्रश्न नाही; तो संपूर्ण शिक्षणव्यवस्थेसमोरील प्रश्न आहे.
पदवी घेतल्यानंतरही एखादा तरुण वर्षानुवर्षे रोजगाराच्या प्रतीक्षेत राहतो, हा केवळ त्याचा वैयक्तिक प्रश्न नसून रोजगारव्यवस्थेचा प्रश्न आहे. शेतकरी उत्पादनासाठी मोठा खर्च करतो, कर्ज घेतो; मात्र बाजारात अपेक्षित दर मिळत नाही, हा केवळ शेतकऱ्याचा प्रश्न नसून अर्थव्यवस्थेशी संबंधित प्रश्न आहे.
मतदान प्रक्रिया किंवा सार्वजनिक संस्थांबाबत नागरिकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होत असतील, तर ते प्रश्न पुराव्याच्या आधारे आणि कायदेशीर व घटनात्मक मार्गाने मांडणे हा नागरिकांचा अधिकार आहे.
मग या प्रश्नांवर तरुणांचा संताप कुठे आहे? पेपरफुटीवर प्रश्न का नाही? बेरोजगारीवर आवाज का नाही? महागाई, भ्रष्टाचार आणि शिक्षणाच्या प्रश्नांवर व्यापक चर्चा का होत नाही?
मात्र डीजेचा आवाज, फटाके किंवा धार्मिक कार्यक्रमावरून वाद झाला की तरुणांची ऊर्जा क्षणार्धात पेटते. ही परिस्थिती विचार करण्यास भाग पाडणारी आहे.
राजकारणाला प्रश्न विचारणारा तरुण हवा
लोकशाहीत तरुणांनी प्रश्न विचारणे आवश्यक आहे. मात्र प्रश्न एकमेकांना विचारायचे की निर्णय घेणाऱ्या संस्था आणि सत्ताधाऱ्यांना, याचा विचार करणे गरजेचे आहे.
रस्त्यावर एकमेकांविरुद्ध घोषणा देणे, मारामारी करणे किंवा सोशल मीडियावर द्वेष पसरवणे यामुळे कोणाचा फायदा होतो? एखादा तरुण गुन्हे, पोलीस ठाणे आणि न्यायालयीन प्रक्रियेत अडकला, तर त्याचे नुकसान त्याचे स्वतःचे, त्याच्या कुटुंबाचे आणि समाजाचे होते.
राजकीय पक्ष आणि सत्तेची समीकरणे बदलत राहतात; मात्र तरुणाच्या आयुष्यातील गेलेली वर्षे परत येत नाहीत.
धर्म श्रद्धेचा विषय; द्वेषाचा नव्हे
प्रत्येक नागरिकाला आपल्या धर्मावर प्रेम करण्याचा आणि धार्मिक परंपरा साजऱ्या करण्याचा अधिकार आहे. सण साजरे करणे, परंपरा जपणे आणि धार्मिक कार्यक्रम आयोजित करणे हे समाजजीवनाचा भाग आहे.
मात्र धर्माचा अर्थ दुसऱ्याविषयी द्वेष असा होऊ शकत नाही. धार्मिक भावना जपत असतानाच विवेक, कायदा आणि इतरांच्या अधिकारांचा आदर करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
तरुणांनी कोणत्याही भावनिक आवाहनाला प्रतिसाद देण्यापूर्वी त्याचे परिणाम काय असतील, याचा विचार केला पाहिजे. क्षणिक वादाचे परिणाम मात्र दीर्घकाळ भोगावे लागू शकतात.
डीजेचा आवाज मोठा असण्यापेक्षा तरुणांचा प्रश्न मोठा असावा
आपण डीजेच्या आवाजासाठी भांडतो; पण आपल्या हक्कांसाठी किती जण एकत्र उभे राहतात?
फटाक्यांच्या आवाजावर वाद होतो; पण पेपरफुटीच्या विरोधात पुराव्यांसह किती जण प्रश्न विचारतात?
मिरवणुकीची भव्यता चर्चेचा विषय बनते; पण आपल्या गावातील शाळा, रुग्णालय, रस्ते, पाणी, रोजगार आणि सार्वजनिक सुविधांची अवस्था यावर किती जण चर्चा करतात?
हा प्रश्न प्रत्येक तरुणाने स्वतःला विचारण्याची गरज आहे.
तरुणांची ऊर्जा ही देशाची संपत्ती
तरुणांमध्ये ऊर्जा आहे, धाडस आहे, संघटन करण्याची क्षमता आहे आणि सोशल मीडियाच्या माध्यमातून मोठ्या संख्येने लोकांपर्यंत पोहोचण्याची ताकद आहे.
हीच ऊर्जा शिक्षण, रोजगार, शेतकरी प्रश्न, सार्वजनिक आरोग्य, भ्रष्टाचारविरोधी जनजागृती आणि सामाजिक विकासासाठी वापरली तर सकारात्मक परिवर्तन घडविण्याची मोठी क्षमता निर्माण होऊ शकते.
मात्र हीच शक्ती परस्परांच्या विरोधात वापरली तर समाजाचीच शक्ती कमी होते.
प्रश्नांची दिशा बदलण्याची गरज
तरुणांनी प्रश्न विचारले पाहिजेत; पण त्या प्रश्नांची दिशा बदलण्याची वेळ आली आहे.
‘तुझा धर्म कोणता?’ यापेक्षा ‘तुझ्या गावात रोजगाराच्या संधी किती?’
‘तुझी मिरवणूक किती मोठी?’ यापेक्षा ‘तुझ्या गावातील शाळेची अवस्था काय?’
‘तुझा डीजे किती मोठा?’ यापेक्षा ‘तुझ्या हक्कांसाठी तुझा आवाज किती मोठा?’
‘कोण कोणाशी भांडले?’ यापेक्षा ‘अन्यायाविरोधात कायदेशीर मार्गाने आवाज कोणी उठवला?’
हे प्रश्न समाजाच्या भविष्याच्या दृष्टीने अधिक महत्त्वाचे आहेत.
ही लढाई धर्माविरुद्ध नाही; दिशाहीनतेविरुद्ध आहे
धर्म साजरा करा. सण साजरे करा. परंपरा जपा. आनंद व्यक्त करा. मात्र कायद्याचा आणि इतरांच्या अधिकारांचा आदर करून.
त्याचबरोबर समाजातील खऱ्या प्रश्नांवरही आवाज उठवा. कारण समाजाला केवळ मोठा आवाज करणारे तरुण नको आहेत; समाजाला मोठा विचार करणारे, जबाबदार आणि जागरूक तरुण हवेत.
आज एखाद्या तरुणाला धर्माच्या नावावर दुसऱ्या तरुणाशी भांडायला प्रवृत्त केले, तर उद्या त्याच्या हातात काय राहील?
पदवी की पोलिस केस?
नोकरी की कोर्टाची तारीख?
भविष्य की वैर?
प्रगती की पश्चात्ताप?
निर्णय प्रत्येक तरुणाने स्वतः घ्यायचा आहे.
म्हणूनच आजची घोषणा अशी असली पाहिजे—
“डीजेचा आवाज कमी-जास्त होऊ शकतो; पण आपल्या हक्कांचा आवाज कमी होता कामा नये!”
“फटाक्यांचा आवाज काही क्षणांचा असतो; पण शिक्षण, रोजगार आणि न्यायासाठी उठलेला आवाज पिढ्या बदलू शकतो!”
“धर्म मनात ठेवा, द्वेष मनात ठेवू नका.”
भांडायचे असेल तर अज्ञानाशी भांडा;
लढायचे असेल तर बेरोजगारीशी लढा;
प्रश्न विचारायचे असतील तर कायदेशीर आणि लोकशाही मार्गाने विचारा;
आणि भविष्य घडवायचे असेल तर एकमेकांचा हात धरा!
कारण आजची तरुण पिढी ही उद्याच्या भारताची दिशा ठरवणार आहे. तिच्याकडे ऊर्जा आहे, संधी आहे आणि परिवर्तन घडवण्याची ताकदही आहे. प्रश्न एवढाच आहे—ही ताकद क्षणिक वादांमध्ये खर्च करायची की शिक्षण, रोजगार, न्याय आणि विकासासाठी वापरायची?
भविष्यात इतिहास आपल्याला एकच प्रश्न विचारेल—
“तुमच्याकडे ताकद होती; ती तुम्ही भविष्य घडवण्यासाठी वापरली की एकमेकांना हरवण्यासाठी?”
