आजरा
संकेश्वर-बांदा रस्ता रुंदीकरण प्रकल्पामुळे आजरा परिसरात मोठ्या प्रमाणावर वृक्षतोड होत असताना, त्याबदल्यात लावण्यात येणाऱ्या झाडांच्या संगोपनाबाबत वनविभागाकडे कोणतेही ठोस नियोजन नसल्याचा धक्कादायक खुलासा माहिती अधिकारातून समोर आला आहे. त्यामुळे पर्यावरणप्रेमी आणि नागरिकांमध्ये तीव्र नाराजी व्यक्त होत असून, समाधानकारक उत्तर न मिळाल्यास न्यायालयीन लढा उभारण्याचा इशारा ‘वृक्षप्रेमी समूहा’ने दिला आहे.
रस्ता रुंदीकरणादरम्यान झालेल्या मोठ्या प्रमाणातील वृक्षतोडीमुळे चिंतित झालेल्या पर्यावरणप्रेमींनी एकत्र येत ‘वृक्षप्रेमी समूह’ स्थापन केला. गेल्या काही वर्षांत या समूहाने पर्यावरण संवर्धनासाठी विविध उपक्रम राबवून परिसरात वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.
माहिती अधिकारातून उघडकीस आलेली बाब
रस्ता रुंदीकरणामध्ये किती झाडे तोडली जाणार आणि त्याबदल्यात किती झाडे लावली जाणार, याची माहिती मिळविण्यासाठी वृक्षप्रेमी समूहाने २६ फेब्रुवारी २०२६ रोजी माहिती अधिकारांतर्गत अर्ज दाखल केला होता. वनविभागाने दिलेल्या उत्तरानुसार, चंदगड-इब्राहिमपूर-वाटंगी फाटा-महागाव ते जिल्हा हद्द या मार्गावर तब्बल ३,६६० झाडे तोडली जाणार आहेत.
नियमांनुसार या झाडांच्या बदल्यात १४,६४० झाडांची लागवड करणे बंधनकारक आहे. मात्र ही झाडे कुठे लावली जाणार, त्यांची उंची किती असेल, त्यांचे संगोपन कोण करणार आणि त्यासाठी काय व्यवस्था असेल, याबाबत कोणताही ठोस आराखडा उपलब्ध नसल्याचे वनविभागाच्या उत्तरातून स्पष्ट झाले आहे.
वृक्षप्रेमींच्या प्रयत्नांतून १३ वडांची झाडे वाचली
रस्ता रुंदीकरणात होणारी अनावश्यक वृक्षतोड टाळण्यासाठी वृक्षप्रेमी समूहाने सातत्याने पाठपुरावा केला. यासाठी विभागीय वनाधिकारी यांच्याशी चर्चा, प्रत्यक्ष सर्व्हे तसेच तहसीलदारांच्या उपस्थितीत विविध विभागांची संयुक्त बैठक घेण्यात आली.
या प्रयत्नांमुळे वाटंगी फाटा ते महागाव या मार्गावरील मध्यम आकाराची १३ वडाची झाडे तोडण्यापासून वाचवण्यात समूहाला यश आले आहे. पर्यावरण संवर्धनासाठी हा महत्त्वाचा विजय मानला जात आहे.
वणव्याच्या राखेतून उभे केले ४०० देशी वृक्ष
गेल्या दोन ते अडीच वर्षांपासून वृक्षप्रेमी समूहाने रामतीर्थ परिसर आणि महादेव मंदिरामागील वनविभागाच्या जागेत सुमारे ४०० देशी वृक्षांची लागवड व संवर्धन केले आहे. यामध्ये वडाची रोपे, दुर्मिळ औषधी वनस्पती तसेच विविध देशी प्रजातींचा समावेश आहे.
विशेष म्हणजे या परिसरात दोन वेळा भीषण वणवा लागून झाडांचे मोठे नुकसान झाले होते. तरीही सदस्यांनी स्वतःच्या खर्चातून टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करून आणि नागरिकांच्या मदतीने झाडे पुन्हा जिवंत केली. आज ही झाडे पुन्हा जोमाने वाढत असून पर्यावरण संवर्धनासाठीच्या त्यांच्या समर्पणाची साक्ष देत आहेत.
वनविभागाकडून ठोस भूमिका अपेक्षित
एकीकडे सामान्य नागरिक स्वतःचा वेळ, श्रम आणि पैसा खर्च करून वृक्षसंवर्धनासाठी झटत असताना, दुसरीकडे हजारो झाडांच्या पुनर्लागवडीबाबत कोणतेही स्पष्ट नियोजन नसल्याने प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. त्यामुळे वनविभागाने तातडीने १४,६४० झाडांच्या लागवड व संगोपनाचा सविस्तर आराखडा जाहीर करावा, अशी मागणी पर्यावरणप्रेमींनी केली आहे.
यापुढे प्रशासनाने योग्य ती भूमिका न घेतल्यास न्यायालयीन मार्ग अवलंबण्याचा निर्धार वृक्षप्रेमी समूहाने व्यक्त केला असून, या प्रकरणाकडे आता संपूर्ण परिसराचे लक्ष लागले आहे.
