केकऐवजी फळे, कृत्रिम फुलांऐवजी नैसर्गिक फुले; शेतमालासाठी घासाघीस न करता न्याय्य भाव देण्याचे आवाहन
माहूर : आपण मोबाईल घेताना, कपडे-बूट खरेदी करताना किंवा हॉटेलमध्ये जेवताना किंमतीसाठी फारशी घासाघीस करत नाही. मात्र, शेतकऱ्याने पिकवलेली भाजीपाला, फळे, धान्य अथवा फुले खरेदी करताना काही रुपयांसाठीही मोठ्या प्रमाणात घासाघीस केली जाते. ही विसंगती बदलण्याची गरज असून, ग्राहकांच्या खरेदीच्या सवयी बदलल्या तर शेतकऱ्याच्या बाजारपेठेचे चित्रही बदलू शकते, असे मत कृषिभूषण भगवानभाई रामजी इंगोले यांनी व्यक्त केले.
शेतकरी केवळ शेती करत नाही, तर आपल्या ताटातील अन्न निर्माण करण्यासाठी उन्हा-पावसात राबतो. बी-बियाणे, जमीन, पाणी, वीज, मजुरी, वाहतूक, उत्पादन खर्च आणि बाजारपेठेतील अनिश्चितता अशा अनेक अडचणींचा सामना करून तो शेतमाल तयार करतो. त्यामुळे शेतकऱ्याला सहानुभूतीची नव्हे, तर त्याच्या कष्टाला योग्य आणि न्याय्य मोबदला मिळण्याची गरज आहे.
दिसण्यापेक्षा गुणवत्तेला महत्त्व द्या
नैसर्गिक किंवा सेंद्रिय पद्धतीने उत्पादित केलेली फळे-भाजीपाला नेहमीच आकाराने मोठी किंवा बाजारातील आकर्षक मालासारखी दिसतीलच असे नाही. मात्र, त्या उत्पादनामागे मातीचे आरोग्य, पर्यावरणाचा विचार आणि शेतकऱ्याचा प्रामाणिक प्रयत्न असतो.
त्यामुळे केवळ आकार, रंग किंवा बाह्य स्वरूप पाहण्याऐवजी ताजेपणा, गुणवत्ता आणि उत्पादनाची पद्धत यांना ग्राहकांनी महत्त्व दिले पाहिजे.
वाढदिवसाची सुरुवात फळांपासून का करू नये?
आपण वाढदिवस, लग्नसमारंभ, सण किंवा इतर आनंदाच्या प्रसंगी मोठ्या प्रमाणात खर्च करतो. या खर्चातील काही हिस्सा स्थानिक शेतमालासाठी वापरला तर त्याचा थेट फायदा शेतकऱ्याला होऊ शकतो.
केकऐवजी हंगामी स्थानिक फळे, भेटवस्तूसोबत फळांची टोपली, तसेच कार्यक्रमांमध्ये स्थानिक शेतमालाचा वापर करण्याची सवय समाजात रुजवली पाहिजे.
ही केवळ आरोग्यदायी निवड नाही, तर शेतकऱ्याच्या उत्पादनाला थेट बाजारपेठ उपलब्ध करून देणारी कृती आहे.
फळांची मागणी वाढली तर शेतीचे चित्रही बदलेल
ग्राहकांनी स्थानिक फळांना प्राधान्य दिले तर फळांना मागणी वाढेल. मागणी वाढली की शेतकरी फळबागांकडे अधिक प्रमाणात वळू शकतो.
शेताच्या बांधावर आणि परिसरात अधिक झाडे लागल्याने मातीचे संरक्षण, जैवविविधतेला आधार आणि पर्यावरण संवर्धन यालाही हातभार लागू शकतो.
म्हणून आपल्या ताटातील एक फळ हे केवळ अन्न न राहता शेतकरी, ग्राहक, बाजारपेठ आणि पर्यावरण यांना जोडणारा दुवा ठरू शकते.
कृत्रिम फुलांऐवजी शेतकऱ्यांची नैसर्गिक फुले
सण, पूजा, धार्मिक कार्यक्रम आणि सामाजिकl समारंभांमध्ये प्लास्टिक किंवा कृत्रिम फुलांचा वापर वाढत आहे. त्याऐवजी स्थानिक शेतकऱ्यांनी पिकवलेल्या नैसर्गिक फुलांना प्राधान्य देण्याची गरज आहे.
फुले खरेदी करताना काही रुपयांसाठी अनावश्यक घासाघीस करण्याऐवजी शेतकऱ्याच्या उत्पादनाला योग्य किंमत देण्याची मानसिकता निर्माण झाली पाहिजे.
ग्राहकच बाजारपेठेची दिशा ठरवतो
गेल्या चार-पाच वर्षांपासून शेतकरी मित्र Farmer Producer Companyच्या माध्यमातून शेतकरीहित, नैसर्गिक शेती आणि शेतमालाला योग्य बाजारपेठ मिळवून देण्यासाठी विविध उपक्रम राबविले जात आहेत. याच विचाराला व्यापक सामाजिक चळवळीचे स्वरूप देण्याची गरज आहे.
कारण बाजारपेठ केवळ व्यापारी ठरवत नाहीत. ग्राहक काय खरेदी करतो, कुणाकडून खरेदी करतो आणि त्या उत्पादनाची किती किंमत देतो, यावरही बाजारपेठेची दिशा ठरते.
म्हणून प्रत्येक ग्राहकाने स्वतःला एक साधा प्रश्न विचारला पाहिजे—
“माझी खरेदी शेतकऱ्याच्या कष्टाला योग्य किंमत देत आहे की त्याच्या कष्टाची किंमत कमी करत आहे?”
आजपासून एक छोटा संकल्प करूया!
- वाढदिवसाला शक्य असेल तेव्हा केकऐवजी स्थानिक फळांना प्राधान्य देऊया.
- सण-समारंभात कृत्रिम फुलांऐवजी नैसर्गिक फुले वापरूया.
- स्थानिक शेतकऱ्यांकडून शेतमाल खरेदी करूया.
- शेतमालासाठी अनावश्यक घासाघीस टाळूया.
- नैसर्गिक व स्थानिक उत्पादनांना बाजारपेठ देऊया.
- शेतकऱ्याच्या कष्टाला न्याय्य भाव देण्याची मानसिकता निर्माण करूया.
खरेदीची दिशा बदलली तर बाजारपेठेची दिशा बदलेल; बाजारपेठ बदलली तर शेतीचे चित्र बदलेल आणि शेतीचे चित्र बदलले तर शेतकऱ्याचे भविष्यही बदलू शकते.
“आपण काय खरेदी करतो, ही निवड छोटी वाटते; पण त्यातून कोणाचे भविष्य घडते, हा प्रश्न मोठा आहे!”
— कृषिभूषण भगवानभाई रामजी इंगोले
मालेगाव, ता. अर्धापूर, जि. नांदेड
मास्टर ट्रेनर — राष्ट्रीय नैसर्गिक शेती अभियान, भारत सरकार
मो. 9421295984
