छत्रपती संभाजीनगरच्या पाण्यासाठी आता नागरिकांनी कुठे जायचे?
सारथी महाराष्ट्राचा | विशेष लेख
छत्रपती संभाजीनगर हे औद्योगिकदृष्ट्या झपाट्याने विकसित होणारे शहर. शेंद्रा एमआयडीसी, वाळूज एमआयडीसी, बिडकीन परिसरातील औद्योगिक विस्तार आणि शहराच्या कानाकोपऱ्यात उभ्या राहिलेल्या कामगारांच्या वसाहती—या सगळ्यामुळे शहराची लोकसंख्या आणि पाण्याची गरज सातत्याने वाढत आहे.
पण एकीकडे विकासाची स्वप्ने दाखवली जात असताना दुसरीकडे शहरातील अनेक भागांमध्ये आजही नियमित नळपाणी हा प्रश्न कायम आहे.
म्हणूनच प्रश्न पुन्हा एकदा समोर येतो—
धरण उशाला आणि कोरड घशाला, हे चित्र आणखी किती वर्षे पाहायचे?
शहरातील गुंठेवारी आणि अनधिकृत/नियमनाधीन वसाहतींच्या मोठ्या पट्ट्यात आजही पाणीपुरवठ्याची समस्या असल्याची नागरिकांची तक्रार आहे. काही भागांमध्ये नळाचे पाणी नियमितपणे पोहोचत नाही. त्यामुळे नागरिकांना टँकर, खासगी पाणी विक्रेते किंवा इतर पर्यायांवर अवलंबून राहावे लागते.
दोन हजार लिटर पाण्यासाठी हजार रुपये… पण उद्या पाणी मिळणार कुठून?
आज अनेक कुटुंबे परिस्थितीशी जुळवून घेत आहेत.
दोन हजार लिटरचा टँकर मिळाला तर पैसे देऊन पाणी घेत आहेत.
पैसे जास्त लागले तरी तहान भागवण्यासाठी पाणी घ्यावेच लागते.
पण यावर्षी दुष्काळजन्य परिस्थिती निर्माण होत असेल आणि टँकरलाही पाणी भरण्यासाठी स्रोत उपलब्ध नसतील, तर ज्यांच्याकडे पैसा आहे तेही पाणी कुठून आणणार?
हा प्रश्न केवळ पाण्याचा नाही.
हा प्रश्न आहे जगण्याचा.
कामगार शहर… पण कामगाराच्या घरात पाणी नाही!
छत्रपती संभाजीनगरच्या अर्थव्यवस्थेत कामगार वर्गाचा मोठा वाटा आहे.
कोणी कारखान्यात काम करतो,
कोणी बांधकामावर मजुरी करतो,
कोणी रिक्षा चालवतो,
कोणी छोटा व्यवसाय करतो,
तर कोणी रोजंदारीवर आपला संसार चालवतो.
या कुटुंबांना सकाळी उठल्यापासून पाण्याची चिंता असते.
पिण्यासाठी पाणी,
स्वयंपाकासाठी पाणी,
मुलांसाठी पाणी,
अंघोळीसाठी पाणी,
जनावरांसाठी पाणी…
पाण्याशिवाय दिवस पुढे सरकत नाही.
मग नागरिकांनी करायचे तरी काय?
नोकरी सोडून गावाकडे जावे?
पण गावाकडेही पाण्याची समस्या असेल तर?
नोकरी सोडली तर पुन्हा रोजगार मिळेल याची शाश्वती नाही.
आणि शहरात राहिले तर पाणी मिळेल याची शाश्वती नाही.
मग सामान्य माणसाने जगायचे कसे?
ही केवळ टँकरची समस्या नाही; ही नियोजनाची समस्या आहे!
प्रश्न असा आहे की, दरवर्षी उन्हाळा येतो हे प्रशासनाला माहीत आहे.
दुष्काळाची शक्यता निर्माण होऊ शकते, हे माहीत आहे.
शहरातील कोणत्या भागात नळपाणी पोहोचत नाही, हे स्थानिक यंत्रणेला माहीत असणे अपेक्षित आहे.
मग अशा भागांसाठी पूर्वनियोजन कुठे आहे?
किती टँकर लागतील?
पाणी कुठून उपलब्ध होणार?
कुठे टँकर भरले जातील?
पाण्याच्या स्रोतांचे संरक्षण कसे केले जाणार?
ज्या वसाहतींमध्ये नळपाणी नाही, त्या नागरिकांना उन्हाळ्यात पर्यायी पाणीपुरवठा कसा केला जाणार?
या प्रश्नांची उत्तरे पाणीटंचाई तीव्र होण्यापूर्वी मिळणे गरजेचे आहे.
आणि या संकटात आणखी एक भीती—चोऱ्यांची वाढ!
पाणीटंचाई, आर्थिक अडचणी आणि बेरोजगारीसारख्या समस्यांबरोबर काही परिसरांमध्ये चोरीच्या घटनांबाबत नागरिकांकडून चिंता व्यक्त केली जात आहे.
अशा परिस्थितीत नागरिकांच्या सुरक्षिततेकडेही प्रशासनाने गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे.
पाणी नाही, सुरक्षितता नाही आणि उद्याची खात्री नाही—सामान्य नागरिकाने जायचे तरी कुठे?
नागरिकांना आश्वासन नव्हे, कृती हवी!
आता केवळ बैठका, आश्वासने आणि कागदावरील नियोजन पुरेसे नाही.
छत्रपती संभाजीनगर शहरातील पाणीटंचाईग्रस्त भागांचा तातडीने सर्वेक्षण करून—
- नळपाणी नसलेल्या वसाहतींची अधिकृत यादी जाहीर करावी.
- प्रत्येक भागासाठी आपत्कालीन पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करावे.
- टँकरसाठी पाण्याचे पर्यायी स्रोत निश्चित करावेत.
- पाणी उपलब्धतेनुसार टँकरचे वेळापत्रक सार्वजनिक करावे.
- नागरिकांच्या तक्रारींसाठी प्रभावी नियंत्रण कक्ष सुरू करावा.
- पाण्याचा अपव्यय आणि बेकायदा उपसा रोखण्यासाठी कठोर कारवाई करावी.
- दीर्घकालीन उपाय म्हणून गुंठेवारी व इतर वंचित वसाहतींमध्ये कायमस्वरूपी पाणीपुरवठ्याचे नियोजन करावे.
- दुष्काळजन्य परिस्थिती लक्षात घेऊन आत्ताच आपत्कालीन कृती आराखडा तयार करावा.
कारण संकट आल्यानंतर टँकर शोधण्यापेक्षा संकट येण्यापूर्वी पाण्याची व्यवस्था करणे हे प्रशासनाचे काम आहे.
शेवटचा प्रश्न…
छत्रपती संभाजीनगर हे उद्योगांचे शहर आहे.
इथे हजारो कामगार आपल्या घामाने उद्योग उभे करतात.
शहराच्या विकासासाठी कर भरतात.
रस्ते, घरे, बाजारपेठा, कारखाने आणि अर्थव्यवस्था उभी करण्यात त्यांचा मोठा वाटा आहे.
मग त्यांच्या घरात हक्काचे पाणी पोहोचवण्याची जबाबदारी कोणाची?
आज नागरिक टँकर विकत घेत आहेत.
उद्या टँकरलाही पाणी मिळाले नाही तर?
तेव्हा नागरिकांनी पाण्यासाठी कुठे जायचे?
हा प्रश्न आजच विचारला पाहिजे.
कारण पाणीटंचाई ही उद्याची समस्या नाही—ती आजची चिंता आहे.
आणि म्हणूनच छत्रपती संभाजीनगरच्या नागरिकांचा एकच सवाल—
“धरण उशाला असताना आमचा घसा कोरडा का?”
— ज्ञानेश्वर गायकवाड
| सारथी महाराष्ट्राचा
