नवी दिल्ली
पश्चिम आशियातील दीर्घकाळ सुरू असलेल्या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि इराण यांच्यात शांतता कराराच्या दिशेने महत्त्वपूर्ण प्रगती झाल्याचा दावा अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केला आहे. इराणच्या अधिकाऱ्यांनीही कराराच्या प्राथमिक चौकटीला दुजोरा दिल्याने जागतिक राजकारण, ऊर्जा बाजारपेठ आणि आंतरराष्ट्रीय राजनैतिक वर्तुळात मोठी चर्चा सुरू झाली आहे.
करारातील प्रमुख घडामोडी
१. इराणकडून प्राथमिक सहमती
इराणचे उप-परराष्ट्र मंत्री काझेम गरीबाबादी यांनी सांगितले की, अमेरिकेकडून नाकेबंदी हटविणे, इराणी मालमत्तांवरील निर्बंध शिथिल करणे आणि इतर वचनबद्धतांची पडताळणी झाल्यानंतर अंतिम कराराच्या प्रक्रियेला गती दिली जाईल. प्राथमिक सामंजस्य करारावर (MOU) स्वाक्षरी होण्याची अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली आहे.
२. तेल बाजारात मोठी नरमाई
कराराच्या घोषणेनंतर जागतिक तेल बाजारात तात्काळ प्रतिक्रिया उमटली. ब्रेंट क्रूडच्या किमती सुमारे ३.९ टक्क्यांनी घसरून प्रति बॅरल ८४ डॉलरपर्यंत आल्या, तर अमेरिकन WTI क्रूड सुमारे ४.८ टक्क्यांनी घसरून ८१ डॉलरच्या आसपास पोहोचले. गुंतवणूकदारांनी आखाती प्रदेशातील तणाव कमी होण्याची शक्यता गृहीत धरल्याने ही घसरण झाली.
३. होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्याचा प्रस्ताव
जागतिक तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाणारी होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा पूर्णपणे खुली करण्याचा निर्णय या कराराचा प्रमुख भाग मानला जात आहे. अमेरिकेने नौदल नाकेबंदी हटविण्याची तयारी दर्शवली असून जहाजवाहतुकीला पुन्हा चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
४. संयुक्त राष्ट्रे आणि ब्रिटनचे स्वागत
संयुक्त राष्ट्रांचे वरिष्ठ अधिकारी तसेच ब्रिटनचे पंतप्रधान यांनी या कराराचे स्वागत केले आहे. त्यांनी या घडामोडीला प्रादेशिक स्थैर्य आणि दीर्घकालीन शांततेच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल म्हटले आहे.
५. पुढील ६० दिवस निर्णायक
या प्राथमिक करारानंतर पुढील ६० दिवसांमध्ये इराणच्या अणुकार्यक्रमासह अनेक संवेदनशील मुद्द्यांवर सविस्तर वाटाघाटी होणार आहेत. निर्बंध शिथिल करणे, अणु कार्यक्रमाचे भविष्य आणि प्रादेशिक सुरक्षा हे विषय चर्चेच्या केंद्रस्थानी असतील.
अजूनही काही प्रश्न अनुत्तरित
जरी शांतता कराराची घोषणा झाली असली, तरी इराणचा अणुकार्यक्रम, क्षेपणास्त्र धोरण आणि प्रादेशिक गटांशी असलेले संबंध यांसारखे महत्त्वाचे मुद्दे अद्याप अंतिम स्वरूपात निकाली निघालेले नाहीत. त्यामुळे हा करार पूर्णतः यशस्वी ठरण्यासाठी आगामी वाटाघाटी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जात आहेत.
एकूणच, अमेरिका-इराण संबंधांमध्ये निर्माण झालेला हा सकारात्मक बदल जागतिक अर्थव्यवस्था, तेल बाजार आणि मध्यपूर्वेतील स्थैर्यासाठी महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे.
