बोडखा तांड्यात बंजारा समाजाचा ऐतिहासिक तिजोत्सव उत्साहात

डफडाच्या तालावर पारंपरिक गीतांचे गायन; माता-भगिनी व मुलींचा उत्स्फूर्त सहभाग

राहुल राठोड
पातूर तालुका प्रतिनिधी

पातूर तालुक्यातील बोडखा तांडा येथे गोर बंजारा समाजाचा पारंपरिक व ऐतिहासिक तिज उत्सव मोठ्या उत्साहात आणि भक्तिमय वातावरणात पार पडला. तांड्यातील नायक राजू राठोड, कारभारी बोंदिराम चव्हाण, नारकण कारभारण, माता-भगिनी तसेच मुलींनी उत्सवात मोठ्या संख्येने सहभाग घेतला.

गोर बंजारा समाजाच्या पारंपरिक संस्कृती, रितीरिवाज व इतिहासाशी तिज उत्सवाचे विशेष नाते आहे. सिंधू संस्कृती, मोहेंजोदडो व हडप्पा काळापासून गोर बंजारा समाजाने अन्नधान्याच्या उत्पादनासह व्यापाराची परंपरा जोपासल्याचे समाजातील ज्येष्ठांकडून सांगण्यात येते. याच पारंपरिक वारशाचे प्रतीक म्हणून तिज उत्सवाला समाजात विशेष महत्त्व आहे.

रक्षाबंधनापासून गोकुळाष्टमी आणि गोकुळाष्टमीपासून पोळ्यापर्यंत विविध ठिकाणी गोर बंजारा समाजाकडून तिजोत्सव साजरा केला जातो. बोडखा तांड्यातही रितीरिवाजानुसार तिजचे बीजारोपण करण्यात आले. त्यानंतर सलग नऊ दिवस माता-भगिनी व मुली संध्याकाळच्या वेळी तिजेला पाणी घालण्यासाठी जात होत्या. यावेळी डफडाच्या तालावर पारंपरिक गोर बंजारा गीतांचे गायन करण्यात आले.

तिज विसर्जनाच्या पूर्वसंध्येला नणगौरी व गणगौर यांचे विधिवत पूजन करण्यात आले. तसेच विसर्जनापूर्वी महापुरुषांचे पूजन करून समाजाच्या ऐतिहासिक व सांस्कृतिक परंपरेला अभिवादन करण्यात आले. विसर्जनाच्या दिवशी तांड्यातील माता-भगिनी, मुली तसेच परिसरातील महिलांनी मोठ्या संख्येने उपस्थित राहून तिज विसर्जन सोहळ्यात सहभाग घेतला.

यावेळी गणेश राठोड, गोर सिकवाडी तालुका संयोजक यांनी उपस्थित राहून तिजोत्सवाची शोभा वाढवली. त्यांच्या उपस्थितीबद्दल तांड्यातील नागरिकांनी समाधान व्यक्त केले. डफडाच्या तालावर पारंपरिक गोर बंजारा गीतांचे गायन आणि विविध पारंपरिक खेळ रंगले. उत्साहपूर्ण वातावरणात तिज विसर्जन करण्यात आले.

कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन व आभारप्रदर्शन तांड्यातील नवयुवकांनी केले. तिजोत्सवाच्या माध्यमातून बंजारा समाजाची पारंपरिक संस्कृती, रितीरिवाज, लोककला आणि सामाजिक एकोपा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचा संदेश यावेळी देण्यात आला.