गणेश विसर्जनातून मिळणारा जीवनाचा संदेश

बाप्पांना निरोप देताना स्वतःच्या जीवनाचेही भान ठेवूया

सारथी महाराष्ट्राचा
प्रतिनिधी

गणेशोत्सव म्हणजे केवळ गणपती बाप्पांची स्थापना, पूजा-अर्चा, आरती आणि विसर्जन नव्हे. या संपूर्ण उत्सवामागे जीवनाचा अत्यंत सुंदर आणि अर्थपूर्ण संदेश दडलेला आहे. गणपती बाप्पांच्या आगमनापासून विसर्जनापर्यंतचा प्रवास आपल्याला निर्मिती, अस्तित्व आणि पुन्हा पंचमहाभूतांमध्ये विलीन होण्याचे शाश्वत सत्य समजावून सांगतो.

गणेश चतुर्थीला आपण मोठ्या श्रद्धेने बाप्पांची स्थापना करतो. घरात आनंदाचे आणि भक्तिमय वातावरण निर्माण होते. पूजा, आरती, नैवेद्य आणि भक्तिभावाने आपण काही दिवस बाप्पांची सेवा करतो. त्यानंतर विधीपूर्वक मूर्तीचे विसर्जन केले जाते.

मात्र, मूर्तीचे विसर्जन म्हणजे बाप्पांना आपल्यापासून दूर करणे नव्हे. ज्या मातीपासून मूर्ती निर्माण झाली, त्याच निसर्गात तिचे पुन्हा विलीन होणे म्हणजे विसर्जन. यातून निसर्गाचे चक्र आणि जीवनाचे शाश्वत सत्य आपल्या समोर येते.

जे निर्माण झाले आहे, ते एक दिवस विलीन होणार आहे. जे आले आहे, ते एक दिवस जाणार आहे.

हाच नियम माणसाच्या जीवनालाही लागू होतो.

माणूस या जगात जन्माला येतो. काही काळ जगतो. सुख-दुःख अनुभवतो. कुटुंब निर्माण करतो, पैसा कमावतो, घर उभे करतो, पद आणि प्रतिष्ठा मिळवतो. मात्र कितीही मोठे पद असो, कितीही संपत्ती असो किंवा कितीही प्रसिद्धी मिळाली असो—एक दिवस प्रत्येकालाच या जगाचा निरोप घ्यावा लागतो.

मग अहंकार कशाचा? गर्व कशाचा? द्वेष कशासाठी? आणि मनात राग किती दिवस ठेवायचा?

गणपती विसर्जनाचा खरा संदेश कदाचित हाच आहे की, जीवन कायमचे नाही; त्यामुळे मिळालेला प्रत्येक क्षण प्रेमाने, आनंदाने आणि माणुसकीने जगला पाहिजे.

आज आपल्या जवळ असलेली व्यक्ती उद्या आपल्यासोबत असेलच असे नाही. आज ज्याच्यावर आपण रागावलो आहोत, त्याच्याशी उद्या बोलण्याची संधी मिळेलच असे नाही. म्हणून मनातील गैरसमज, कटुता आणि वैर शक्य तितक्या लवकर दूर करणे गरजेचे आहे.

ज्याच्यावर प्रेम करता, त्याला ते प्रेम व्यक्त करा. ज्याच्याशी मतभेद झाले आहेत, शक्य असेल तर संवाद साधा. कोणाच्या मनाला जाणीवपूर्वक दुखावू नका. कारण जीवनाचा प्रवास किती मोठा आहे, हे आपल्यापैकी कोणालाही माहीत नाही.

आपल्या ग्रामीण संस्कृतीत पूर्वी स्मशानभूमी गावाच्या जवळ असण्यामागेही एक जीवनदृष्टी होती. माणसाला मृत्यूचे भान असावे आणि आपल्या अस्तित्वाची मर्यादा लक्षात यावी, हा त्यामागील एक विचार होता.

मृत्यूचे स्मरण म्हणजे निराशा नव्हे; उलट, ते जीवन अधिक अर्थपूर्ण पद्धतीने जगण्याची जाणीव करून देते.

आपण या पृथ्वीवर कायमचे राहण्यासाठी आलेलो नाही. आपण काही काळाचे प्रवासी आहोत. त्यामुळे या प्रवासात शक्य तितकी चांगली कामे करावीत, माणसांशी प्रेमाने वागावे, दुसऱ्याच्या आयुष्यात आनंद निर्माण करावा आणि आपल्या कृतीतून समाजाला काहीतरी सकारात्मक द्यावे.

गणपती बाप्पांचे विसर्जन आपल्याला दरवर्षी याच गोष्टीची आठवण करून देते—

आगमन आनंदाचे असते, निरोप अपरिहार्य असतो; पण या दोन्हीच्या मध्ये आपण कसे जगलो, हेच खरे महत्त्वाचे असते.

म्हणून विसर्जनाच्या क्षणी केवळ बाप्पांना निरोप देऊ नये; तर स्वतःच्या मनातील अहंकार, द्वेष, मत्सर आणि कटुता यांनाही निरोप देण्याचा संकल्प करावा.

जन्म आहे म्हणून मृत्यू आहे.
मृत्यू आहे म्हणून जीवनाला किंमत आहे.
आणि जीवनाला किंमत आहे म्हणून प्रत्येक क्षण प्रेमाने जगला पाहिजे.

चला, यंदाच्या गणेश विसर्जनातून एक संकल्प घेऊया—

प्रेमाने जगूया…
आनंदाने जगूया…
दुसऱ्याला त्रास न देता जगूया…
शक्य तितक्या माणसांच्या आयुष्यात आनंद निर्माण करूया…

कदाचित हाच गणपती बाप्पांचा आपल्या जीवनाला दिलेला सर्वात सुंदर संदेश असेल.

🙏 गणपती बाप्पा मोरया!
मंगलमूर्ती मोरया! 🙏